गोलाप नियाल:
ନୂଆଁଖାଇ ଏକ ଗଣ ପର୍ବ ଅଟେ ଯାହାକି ପଶ୍ଚିମ ଓଡିଶା ବଡ ପର୍ବ ଏହି ପର୍ବ କୌଣସି ଧାର୍ମିକ ଭାବନା ନ ଥାଏ କେବଳ , ନୂଆଁଖାଇ ଯେପରି ନାମ ସୂଚିତ କରେ ଯେ ନୂଆ ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ନୂତନ ଏବଂ ଖାଇର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଖାଦ୍ୟ | ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଭାଦ୍ରବ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ପାଳନ କରାଯାଏ ଯାହାକି ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ ଉତ୍ସବର ଗୋଟିଏ ଦିନ ପରେ ଏହା ବିଶେଷ ଭାବରେ ଓଡିଶାର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ବହୁ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସରେ ପାଳନ କରାଯାଏ | ତେଣୁ କୃଷକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନୂତନ ଅମଳ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟକୁ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ନୁଆଖାଇର ପର୍ବ | ଦୂର ଦେଶରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରି ଆସନ୍ତି, ନୂତନ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧନ୍ତି ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ଏବଂ ନୂତନ ଅମଳ ହୋଇଥିବା ଫସଲରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସୁସ୍ବାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତି |
ଏହା ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ମହତ୍ତ୍ ହରାଇଛି, ଏହି ପର୍ବର ମୌଖିକ ପର ମ୍ପରା ଦ୍ୱାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଯେତେବେଳେ ଏହି ପର୍ବକୁ ଚୌହାନ ରାଜ ରାମଇ ଦେଓ ପାଟନା ଗଡରେ ପାଳନ କରିଥିଲେ ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ଓଡିଶାର ବଲାଙ୍ଗୀର ଜିଲ୍ଲା ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା | ରାଜା ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶ ପାଇଁ କୃଷିର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ଜାଣିଥିଲେ ଏବଂ ତେଣୁ ନୁଆଖାଇ ପର୍ବ ପାଳନ ପୂର୍ବ ଅଭ୍ୟାସ ତଥା ଶିକାର କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ପଶ୍ଚିମ ଓଡିଶା ଅଞ୍ଚଳରେ କୃଷି ଜୀବନ ଶୈଳୀ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥିଲା।
ନୁଆଖାଇ ପର୍ବ ବର୍ତ୍ତମାନର ସମାଜକୁ ଦେଶର ଅର୍ଥନୈତିକ ପ୍ରଗତିରେ କୃଷିର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ଏବଂ ସେହି ଦିନ ତଥା ଆଜିର ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ର ନିର୍ମାଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କୃଷକଙ୍କ ଭୂମିକା ବିଷୟରେ ଏକ ମହତ୍ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇଥାଏ | ତେଣୁ କୃଷକଙ୍କ ବିକାଶ ଜାତିର ବିକାଶର ଚାବିକାଠି ହେବା ଉଚିତ୍। ଉତ୍ସବର ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ସବର ପ୍ରସ୍ତୁତି ସହିତ ନୁଆଖାଇ ଉତ୍ସବ ଆରମ୍ଭ | ନୁଆଖାଇରେ ନଅଟି ରଙ୍ଗ ଥିବା ବୁଝାପଡେ ଏବଂ ଫଳସ୍ୱରୂପ, ବେହେରାନା ଠାରୁ ନୁଆଖାଇ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରକୃତ ଉତ୍ସବ ଦିବସର ଏକ ପ୍ରାରମ୍ଭ ଭାବରେ ନଅଟି ରୀତିନୀତି ପାଳନ କରାଯାଏ ଏବଂ ଜୁହର ଭେଟରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା | କ୍ରମାଗତ ଢଙ୍ଗରେ ଏହି ନଅଟି ରଙ୍ଗ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ: ବେହେରେନ୍ (ତାରିଖ ସ୍ଥିର କରିବାକୁ ଏକ ସଭାରେ ଘୋଷଣା), ଲାଗନା ଦେଖା (ନୂତନ ଚାଉଳ ଖାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରକୃତ ତାରିଖ ସ୍ଥିର କରିବା), ଡାକା ହାକା (ନିମନ୍ତ୍ରଣ), ସାଧା ସୂତ୍ର ଏବଂ ଲିପା-ପୁଚା (ପରିଷ୍କାରତା) , କିନା ବାଇକା (କ୍ରୟ), ନୁଆ ଧନ ଖୁଜା (ନୂତନ ଫସଲ ଖୋଜୁଛି), ବାଲି ପାକା (ପ୍ରସାଦ (ନୈବେଦ୍ୟ ) କୁ ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇ ନୁଆଖାଇ ପାଇଁ ଶେଷ ସମାଧାନ), ନୁଆଖାଇ (ନୂତନ ଫସଲକୁ ପ୍ରସାଦ ଭାବରେ ଖାଇବା ପରେ ପ୍ରସାଦ ଭାବରେ ଖାଇବା) ଦେବତା, ତା’ପରେ ନାଚିବା ଏବଂ ଗୀତ ଗାଇବା), ଜୁହର ଭେଟ (ପ୍ରାଚୀନମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଏବଂ ଉପହାର ସ୍ଥାନାନ୍ତର) |
ବନ୍ଧୁ, ଶୁଭେଚ୍ଛୁ ଏବଂ ସମ୍ପର୍କୀୟମାନଙ୍କ ସହ ଅଭିବାଦନ ବିନିମୟ ହେଉଛି ନୁଆଖାଇ ଜୁହର ଏକତାର ପ୍ରତୀକ | ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପାର୍ଥକ୍ୟ ରଖିବା ଏବଂ ସମ୍ପର୍କକୁ ପୁନର୍ବାର ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ଏହା ଏକ ସୁଯୋଗ | ଏପରିକି ବିଭାଜିତ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଛାତ ତଳେ ପର୍ବ ପାଳନ କରନ୍ତି | ଏହା ଏକ ପ୍ରକାର, ଭ୍ରାତୃଭାବ ଏବଂ ଉତ୍ସବର ବନ୍ଧନ ଏହାର କୃଷି ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ସହିତ ସମାଜରେ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରେ |
ନୂଆଁଖାଇ ଯେ କେବଳ ପରମ୍ପରା ପର୍ବ ନୁହେଁ ବରଂ ଏହି ପର୍ବ ଭାତୃଭାଵ ଓ ଏକତା ର ପର୍ବ , ମହାମିଳନ ର ପର୍ବ କାରଣ ଯିଏ ଯେଉଁଠି ଯେତେଦୂର ରେ ଥାଆନ୍ତୁ ନ କାହିଁକି ଅନ୍ତତଃ ବର୍ଷକୁ ଠାରେ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ପର୍ବ ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଗ୍ରାମ ବା ସହରରେ ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଯେତେ ମନୋମାଳିନ୍ୟ , ମତାନ୍ତର , ମନାନ୍ତର , ଥାଉ ନ କାହିଁକି ଏହି ସମୟରେ ସେ ସବୁ କୁ ଭୁଲିଯାଇ ସମସ୍ତେ ଏକତମନ୍ତ୍ରରେ ଏକାଠି ବାନ୍ଧି ହୋଇଯାନ୍ତି । ରାଜା ଠାରୁ ପ୍ରଜା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧନୀ ଠାରୁ ଗରିବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଏହି ପର୍ବକୁ ଏହଦିନରେ ପାଳନ କରନ୍ତି । ଯେଉଁଠିକି ଉଚ୍ଚ ନୀଚର ଭେଦଭାବ ନ ଥାଏ । ତେଣୁ ଏହି ପର୍ବ ସାମ୍ୟବାଦ ଓ ଭାତୃତ୍ଵ ର ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ । ଏହାଛଡା ନୂଆଁଖାଇ ଉପଲକ୍ଷେ ଗ୍ରାମ ଗୁଡିକରେ ଯୁବକ ମାନଙ୍କ ଧରନୀ ଗୁଡ଼ୁ , କବାଡି ଭଳି ଖେଳ ଲୋପ ପାଇବାକୁ ବସିଲାଣି । ନାଚ , ଗୀତ , ମଉଜମସଲି ପାଇଁ ଆଧୁନିକ ସମୟର ସାସଂସ୍କୃତି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ । ତଥାପି ଏହି ସବୁ ସତ୍ତ୍ୱେ ଗ୍ରାମମାନଙ୍କରେ ନୂଆଁଖାଇ ଜୁହାର ଭେଟ ପରମ୍ପରା ଭାରି ନିଆରା ବ୍ୟବସ୍ତା ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ରହିଛି । ନୁଆଖାଇ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଲୋକମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଭେଟନ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ, ସୁଖ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧତା ପାଇଁ ପ୍ରାଚୀନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲୋଡି ଅଭିବାଦନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି | କନିଷ୍ଠମାନେ ଜ୍ୟେଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ମାନଙ୍କୁ ପାଦଧରି ମୁଣ୍ଡିଆ ମାରିବା ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାନେ କନିଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପୂର୍ବକ ମଙ୍ଗଳକାମନା କରିବା ପରମ୍ପରା ରହିଛି ଏହି ପର୍ବ କୁ ଆନନ୍ଦ ପର୍ବ ର ଏକ ଉତ୍ସ କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ । ଯେତେ ଝାଡ଼ଝାଞ୍ଜରେ କାଳାତିପାତ କରୁଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା କୃଷକ ନୂଆଁଖାଇ ପର୍ବକୁ ପରମ୍ପରା ମନେ କରି ଯେଣେତେନ ପ୍ରକାରେ ପାଳନ କରିବାକୁ ଆଗେଇନେଇଥାଏ ।
ଗୋଲାପ ନିଆଲ, ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା , ଜ଼ିନ୍ଦାବାଦ ସଂଗଠନ ,ବଲାଙ୍ଗୀର , ଓଡିଶା
हिंदी अनुवाद:
नुआखाई एक सामूहिक त्यौहार है, जो पश्चिम ओडिशा में सबसे बड़ा त्यौहार है। इस त्यौहार के पीछे कोई धार्मिक मान्यता नहीं है, जैसा कि नाम से पता चलता है कि ‘नुआ’ का अर्थ है नया और ‘खाई’ का अर्थ है भोजन, यानि कि यह नई फसल का त्यौहार है। नुआखाई को हर साल भाद्रपद (भादो) महीने के शुक्ल पक्ष की पंचमी को मनाया जाता है, जो गणेश चतुर्थी के एक दिन बाद होता है। इसे विशेष रूप से ओडिशा के पश्चिमी भाग में बहुत खुशी के साथ मनाया जाता है। किसानों द्वारा काटी गई नई फसल का जश्न मनाने के लिए दूर देशों में रहने वाले लोग भी अपने गाँवों की ओर लौट आते हैं, नए कपड़े पहनते हैं और भगवान से प्रार्थना करते हैं और नई फसल से तैयार स्वादिष्ट भोजन खाते हैं।
बीती कुछ सदियों से इस त्यौहार ने अपना महत्व खो दिया है, इसकी मौखिक परंपरा 12वीं शताब्दी की है जब इसे चौहान राजा रामी देव द्वारा पटनागढ़ में मनाया जाता था, जो अब ओडिशा के बलांगीर जिले में है। राजा राज्य के आर्थिक विकास के लिए कृषि की प्रासंगिकता को जानते थे, इसलिए नुआखाई उत्सव ने पहले की प्रथाओं और शिकार के बजाय पश्चिमी ओडिशा क्षेत्र में कृषि जीवन को बढ़ावा दिया।
नुआखाई त्यौहार देश की आर्थिक प्रगति में कृषि की प्रासंगिकता और राष्ट्र निर्माण प्रक्रिया में किसानों की भूमिका के बारे में वर्तमान समाज को एक महान संदेश देता है। त्यौहार से करीब दो हफ्ते पहले ही इसकी तैयारियाँ शुरू हो जाती हैं। ऐसा माना जाता है कि नुआखाई में नौ रंग होते हैं, इसलिए नुआखाई से नौ दिन पहले ‘बेहरेन’ से मुख्य त्यौहार नुआखाई तक के बीच नौ अनुष्ठानों का आयोजन किया जाता है, जो ‘जुहर वेट’ के साथ समाप्त होता है। लगातार नौ दिनों तक किए जाने वाले इन अनुष्ठानों में ये नौ रंग शामिल हैं: बेहरेन (तिथि तय करने के लिए एक बैठक में घोषणा), लग्न माता (नए चावल खाने की वास्तविक तिथि तय करना), डाक हाका (निमंत्रण), सदा सूत्र और लिपा-पुचा (शुद्धि), किना बाइका (खरीदारी), नुआ धन खुजा (नई फसलों की खोज), बाली पका (देवता का प्रसाद लेकर नुआखाई का अंतिम अनुष्ठान), नुआखाई (नई फसल को, खाने के बाद प्रसाद के रूप में खाना), उसके बाद नृत्य और गायन, और ज़ुहर वेट (बुजुर्गों को सम्मान और उपहारों का हस्तांतरण)।
नुआखाई त्यौहार एकता का प्रतीक है। दोस्तों, शुभचिंतकों और रिश्तेदारों के बीच अभिवादन का यह आदान-प्रदान, आपसी मतभेदों को दूर करने और रिश्तों को फिर से जगाने का एक अवसर है। बंटे हुए भाई भी एक छत के नीचे यह त्यौहार मनाते हैं। यह त्यौहार कृषि को प्रासंगिकता देने के साथ-साथ, समाज में दया, भाईचारे और उत्सव के बंधन को बढ़ावा देता है।
नुआखाई न केवल एक पारंपरिक है, बल्कि एकता का त्यौहार भी है। लोग चाहे कहीं भी हों, एक समुदाय के सभी लोग इस त्यौहार के दौरान साल में कम से कम एक बार इकट्ठा होते ही हैं। गाँव या शहर में लोगों के बीच कितने ही मतभेद क्यों न हो, इस समय उन्हें भुला दिया जाता है और सभी एक सूत्र में बंधे होते हैं। राजा से लेकर प्रजा तक, अमीर से लेकर गरीब तक सभी इस पर्व को मनाते हैं। इसमें ऊँच-नीच का भेदभाव नहीं रहता, इस तरह यह त्यौहार साम्यवाद और बंधुत्व की भी शिक्षा देता है। साथ ही आज जब धरणी गुडू और कबड्डी जैसे पारंपरिक खेल गायब होते जा रहे हैं, ऐसे में इस त्यौहार के दौरान इन खेलों का भी आयोजन किया जाता है, नृत्य, गायन और मनोरंजन के लिए समकालीन सांस्कृतिक कार्यक्रम भी आयोजित किए जाते हैं। नुआखाई की पूर्व संध्या पर लोग एक-दूसरे से मिलते हैं, एक-दूसरे को बधाई देते हैं और बड़ों से लंबी उम्र, सुख-समृद्धि का आशीर्वाद मांगते हैं। यह कहना कोई अतिशयोक्ति नहीं है कि यह त्यौहार आनंद का स्रोत है। जिसमें युवा लोग जस्टर के सिर पर थिरकते हैं और बुजुर्ग पारखी लोगों को आशीर्वाद देते हैं। किसान चाहे कितना भी हंगामा कर दे, वह नुआखाई त्यौहार को परंपरा के रूप में मनाता रहता है।

Leave a Reply